Symposiumbundel
Het web gevangen: over het archiveren van websites

De ontwikkelfase van het Archipol-project werd op 25 april 2002 afgesloten met een symposium over webarchivering, politieke partijen op het internet en de auteursrechtelijke aspecten van het downloaden van websites. Zojuist is het bijbehorende boekje verschenen. Hieronder een 'voorpublicatie'.

Meer informatie over de symposiumbundel

door Gerrit Voerman

Op 25 april 2002 opende J. Wallage, burgemeester van Groningen en kort daarvoor nog voorzitter van de Commissie Toekomst Overheidsdocumentatie, het campagne-archief van het Archipol-project. Archipol staat voor ARCHIef van websites van POLitieke partijen in Nederland. In het kader van dit project worden sinds april 2001 de websites van de Nederlandse politieke partijen gearchiveerd. Ten tijde van de campagne voor de Tweede-Kamerverkiezingen in het voorjaar van 2002 werden niet alleen de sites van alle deelnemende politieke partijen, maar ook die van hun kandidaten en andere verkiezingssites in het zogeheten ‘campagne-archief’opgenomen. In dit project werken het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) en de Universiteitsbibliotheek van de Rijksuniversiteit Groningen samen.

De voorgeschiedenis van het Archipol-project gaat terug tot de Tweede-Kamerverkiezingen van mei 1998. In die tijd werd op het DNPP onderzoek gedaan naar de manier waarop de politieke partijen in de verkiezingscampagne gebruik maakten van internet. Vrijwel alle partijen hadden in die tijd een website, met informatie over onder meer het verkiezingsprogramma, de kandidaten en de campagne. Een groot probleem bij het onderzoek vormde het vastleggen van de snel veranderende informatie op de sites. Wanneer pagina’s van de site werden uitgeprint, dan kwam zelden alles op papier te staan wat op dat moment op het scherm van de monitor te zien was. Van de ene partijsite werd alleen het frame uitgeprint, en van de andere alleen de tekst. Bij een derde vielen de foto’s weg. De optie ‘print screen’ leverde in het meest gunstige geval slechts een deel van de gewenste pagina op.

Na overleg met de automatiseringsafdeling van de Universiteitsbibliotheek bleek er eigenlijk maar één praktische en werkzame oplossing te bestaan om ten behoeve van het onderzoek over de websites te beschikken, namelijk ze allemaal in hun geheel te downloaden. Een gezamenlijk project was hiermee geboren. De websites van de Nederlandse politieke partijen zouden moeten worden bewaard voor de toekomst, niet alleen als bronnenmateriaal voor latere studie, maar ook omdat zij steeds vaker informatie bevatten die niet meer in gedrukte vorm verschijnt.

Het archiveringsproject startte in 2000, nadat subsidie was verkregen van het College van Bestuur van de Rijksuniversiteit Groningen en van het platform Innovatie Wetenschappelijke Informatievoorziening (IWI) van de Stichting SURF. Daarnaast bood de Universiteitsbibliotheek royale ondersteuning. Aan het project werd meegewerkt door André Keyzer, Frank den Hollander, Henk Druiven en Mischa van Delden, en vanuit het Rekencentrum door Willem Koster en Kees Visser. Ik wil hen allen hartelijk danken voor de bijdrage die zij hebben geleverd aan het welslagen van dit project.

In deze bundel zijn onder andere de bijdragen opgenomen van het symposium ‘Het web gevangen’, dat de Universiteitsbibliotheek en het DNPP organiseerden ter gelegenheid van de opening van het campagne-archief op 25 april 2002. Deze bijeenkomst was geheel gewijd aan het archiveren van websites.

De verzamelingsstrategie, de bewerkingen die de downloads ondergaan en de ontsluiting van de gearchiveerde sites in het Archipol-archief, kwamen uiteraard uitgebreid aan bod tijdens dit symposium. In deze bundel is aan deze thema’s een hoofdstuk gewijd.

Julien Masanès (Bibliothèque Nationale de France) gaat in op het onderwerp van het archiveren van websites en de diverse internationale initiatieven op dit terrein. Hij bespreekt twee modellen voor archiveren: de selectieve benadering en de snaphot. Bij de selectieve benadering wordt een van tevoren uitgekozen aantal sites periodiek gearchiveerd; dit is de methode die ook in het Archipol-project wordt toegepast. Bij een snapshot wordt een ‘momentopname’ gemaakt van het hele internet (voor zover dat althans mogelijk is), of bijvoorbeeld van het hele Zweedse domein binnen dat internet.

Wilma Mossink (Open Universiteit) behandelt de auteursrechtelijke aspecten van het archiveren van websites, vooral in het licht van de nieuwe Auteurswet die nu voor advies bij de Raad van State ligt.

Inmiddels maken steeds meer mensen gebruik van het Archipol-archief. Vooral na de dramatische ontwikkelingen in de aanloop naar de Tweede-Kamerverkiezingen van 15 mei bleek hoe belangrijk het was om te kunnen onderzoeken hoe de verschillende partijen gebruik maakten van hun websites. Zo waren na de moord op Pim Fortuyn enkele sites volledig uit de lucht gehaald, op één sobere voorpagina na. Op de vele sites en nevensites van de Lijst Pim Fortuyn werden uitgebreide condoleanceregisters opgezet en vonden emotionele discussies plaats. Deze websites zijn, evenals vele fansites en andere webuitingen over deze gebeurtenissen, gedownload en gearchiveerd door Archipol.

Bij het ter perse gaan van deze bundel heeft zich alweer een nieuwe uitdaging aangediend: nu er voor de tweede keer binnen een jaar Tweede Kamerverkiezingen worden gehouden, is het Archipol-archief onmiddellijk uitgebreid met de meest actuele verkiezingssites en de websites van de voor deze verkiezingen nieuw opgerichte partijen.

Stuur een e-mail met daarin uw naam en adres naar:
symposium@archipol.nl

en u krijgt de bundel thuisgestuurd, vergezeld van een acceptgiro.